برخورد و گفتگوی تمدن ها چه بسا مکمل هم اند 1. پیشتر اینجا ذکر خیری از هانتینگتون کرده بودم و گفتم که «برخورد تمدّنها» و« گفتوگوی تمدّنها» منافات و معارضهای با هم ندارند زیرا یکی توصیف است و دیگر توصیه. چه بسا بتوانند مکمّل هم باشند، یعنی با پذیرش احتمال برخورد، دعوت به گفتوگو کرد یا حتّی – بر خلاف پندار خاتمی- این دو نظر مؤیّد هم نیز هستند؛ امّا حالا از زاویهی دیگری به موضوع نگاه میکنم. 2. تقسیم فلسفه به تغییرگر و تفسیرگر –آنچنان که مارکس میگفت- خیلی دقیق نیست. هیچ تغییری نمیتواند بدون تفسیری از آنچه میخواهد تغییردهد، انجام شود و هیچ