ضدمقدس، تلويزيون و ترور

کشته شدن فيلمساز غيرمتعارف هلندی تئو ون گوک بار ديگر مساله برخورد اسلام و اروپا را مطرح کرده است. ون گوک در يک فيلم 10 دقيقه ای ( Submission به معنای اسلام ولی با معنی ضمنی انقياد ) برای آنکه خشونت مسلمانان نسبت به زنانشان را نشان دهد زياده روی کرد و به فيلم کوتاه خود جنبه ای تحريک آميز اضافه کرد: نقش کردن آيات قرآن در باره زنا بر پشت زنی برهنه. او مدعی بود که چنين اتفاقی افتاده است. که زنی به جرم زنا شلاق خورده و بعد آيات زنا را بر پشت او به عبرت نوشته اند.

من البته اين داستان را باور نمی کنم. اين از آن مواردی است که می گويند حتی اگر راست هم باشد نقلش نبايد کرد چون به دروغ مانند است. اگر واقعا چنين اتفاقی افتاده باشد هم بسيار نادر است. نماينده رفتار مسلمين با زنانشان و نيز با آيات قرآن نيست. ضمن آنکه بردن آن به رسانه فراگيری مثل تلويزيون بعد تازه ای به آن می بخشد و عموميتی به داستان می دهد که آن را از واقعيت اصلی اگر بوده بسيار دور می کند. به نظر من در تحريک آميز بودن اين صحنه پردازی شکی وجود ندارد. ون گوک برای اين بازی شهرت طلبی يا برای سوء برداشتی که از اسلام ارائه کرد ( و در آن همکار سومالیايی تبار و مسلمان اش هم نقش داشت)بهای گزافی پرداخت.

جامعه امروز غربی از نظر فرهنگ و اعتقادات بشدت نامتوازن است. گروههای زيادی مثل ون گوک به هيچ امر مقدسی باور ندارند. ولی عامه مردم هنوز به مقدسات خود دلگرم اند. نمونه های بسياری از نقض مقدسات وجود دارد و تقريبا هر ماهه اتفاق می افتد که مراجع قانونی سانسور آن را از گردونه تبليغات و رسانه ها و سينما و مکانهای عمومی خارج می کنند. بسياری از آنها مقدسات مسيحی را به چالش می گيرند و شماری از آنها هم مقدسات ديگر اقوام و ملل جامعه های جهانی شده غربی را. در شماری از آنها هنر صحنه پردازی و آرايش و عکاسی در حد اعلا ست. اما با همه مهارتی که در آن به کار رفته و جاذبه ای که در آن کاشته شده يا قبل از پخش زمينگير می شود يا بعد از آن به دليل تعدد شکايتهای عمومی ممنوع می شود. 

به چالش گرفتن مقدسات و آنها را به عنوان ابزار بيانی صنعت تبليغات به کار گرفتن واقعا گسترده است و نشانی از نبردی نهاناشکار بين گروههايی از نخبگان سترده -از- هر- نوع- باور مذهبی با عامه مردم. قانون هم معمولا جانب عموم را می گيرد و هنرهای ضدمقدس معمولا در حلقه های معينی محدود می مانند يا شبه زيرزمينی می شوند.

در اين ميان حضور مسلمانان در جوامع اروپايی بهانه خوبی به دست هنرمندان جنجالی و گاه شبه هنروران کاسبکار و فرصت طلب داده است تا هر از گاهی با دستاويز قرار دادن “تفاوت” های مسلمانان و يا با اتکا به برداشتی يک بعدی از زمينه های مورد پسند رسانه های غربی مثل حقوق بشر و حقوق زن و امثال آن نيشی بزنند و فرهنگ مسلمانان را به مسخره بگيرند. هلند در اين ميان موقعيت خاصی دارد. کشوری کوچک و بسيار آزاد در سکس و مواد مخدر با يک جمعيت 1 ميليون نفری از مسلمانان (آمار براساس نظر سايت اسلام در هلند تصحيح شد- 14 نوامبر). ون گوک نمونه بی باوران ضدمقدس جنجالی در اين فضا بود. تحمل او برای هر کسی آسان نيست. هر دادگاهی برای قاتل او به اين نکته توجه خواهد کرد.

ولی آنچه دادگاه حکم کند فقط در حق قاتل است. کسانی که اين روزها مسجدها و مکتبهای قرآن مسلمانان در هلند را آتش می زنند پيشتر حکم خود را در باره تمام مسلمانان اين کشور داده اند. افراط هميشه افراط می زايد. اما اگر ون گوک کمی تامل می کرد و يا تلويزيون هلند جانب مصلحت عمومی را پاس می داشت و فيلم افراطی او را بی محابا پخش نمی کرد امروز هم او زنده بود و هم جامعه هلند از تنش هايی که در آغاز آن است برکنار می ماند. اما ظاهرا هلندی ها تصميم خود را گرفته اند.

پيوندها:
من به دليل توهين آميز بودن عکس صحنه مورد اشاره در فيلم ون گوک آن را در اينجا نياوردم. اما برای مقايسه عکس زير را ببينيد که از بسياری جهات ممکن است توهين آميز هم نباشد اما پس از انتشار ممنوع شد:


نقل از يادداشت شهزاده در سمرقند که از اتفاق امروز به بحث مشابهی اشاره کرده است. در لينک او شمار بيشتری از عکس های تبليغاتی ممنوع شده را هم می توانيد ببينيد.

مطلب بی بی سی در باره سوگواری هلندی ها برای ون گوک؛ و فشرده فارسی آن در بی بی سی فارسی؛

سايت تئو ون گوک که عکس او را هم از همانجا گرفته ام؛ زندگينامه او در دانشنامه رايگان ويکی پديا؛ فيلمشناسی او در پايگاه فيلم جهانی ( IMDB )؛ نقدی بر فيلم 10 دقيقه ای مورد بحث با اشاره به اينکه از سبک شيرين نشاط تقليد ناشيانه کرده است در  Expatica؛ نظر نمايه سانسور سازمان مخالف سانسور در جهان در باره کشته شدن او، شخصيت ون گوک و جامعه امروز هلند؛ و سرانجام اين خبر در باره برانگيخته شدن خشم مسلمانان هلند از پخش فيلم؛

 يادداشت روشنگر داريوش پس از ديدن فيلم ون گوک، در ملکوت: چهره مخدوش آزادی بيان؛

نقد تند و تيز مهدی خلجی بر نوشته سيبستان را هم در کتابچه (14 نوامبر) بخوانيد: کشته شدن ون گوک مايه شرمساری همه مسلمانان. من پای مطلب او نظر کوتاهی نوشته ام و در نقد آن چيز ديگری نمی نويسم اما بحث از جنبه های ديگر ماجرا را از نگاه خود ادامه خواهم داد.