سلوک مسکوب در آفاق معنوی ايران

مسكوب يكي از فضلاي اديب نبود كه تمام عمرش فقط به شرح و تصحيح متون كهن بگذرد. او با دانش بي‌كراني كه داشت به گفتگوي هر آن چيزي مي‌رفت كه به آفاق معنوي ايران تعلق داشت و همين است كه هيچ دوره‌اي از تاريخ فرهنگي و اجتماعي ايران، از پيش از اسلام تا ادبيات معاصر، نيست كه چند صباحي دغدغه‌ي او نبوده باشد.

سعي كرده بود پلي بزند ميان خودش و آن ديگري، يعني غرب و خيال مي‌كنم خواسته بود با اين كار به تن فرسوده‌ي درخت معرفت شرق قلمه بزند و براي همين از «غزل غزل‌هاي سليمان» و تراژدي‌هاي يوناني گرفته تا «خوشه‌هاي خشم» اشتاين بك را ترجمه كرد. مسكوب متفكر بود و بنابراين منظومه‌اي فكري داشت و همين بود كه در مقام متفكري ايراني به هيچ يك از نمودهاي كليتي به نام ايران بي‌تفاوت نبود؛ هم سياست روز برايش مهم بود، هم مينياتور ايراني را مي‌كاويد و هم به زبان فارسي و آينده و گذشته‌اش فكر مي‌كرد . اگر بيش از همه به فردوسي مي‌انديشيد و حافظ، به خاطر اين بود كه اين دو را تجلي تام و تمام انسان اينجايي، ايراني، مي‌دانست. آن سال‌ها آرزويم اين بود كه مسكوب و شايگان را از نزديك ببينم، و از نزديك محضرشان را تجربه كنم.

سال‌هايي گذشت و من عوض شدم. آن قدر در دانشكده‌ي ادبيات ستروني و حماقت ديده بودم كه ديگر كم‌كم تكليفم را با همه‌ي آن جماعت روشن كرده بودم. افق‌هاي تازه‌اي روبه‌رويم باز شده بود و ديگر مگر به ضرورت نكته‌اي، حاضر نبودم حتا كتاب‌هاي مسكوب را بخوانم. سليقه‌ام در ادبيات چيز ديگري شده بود، و وقتي «كارنامه‌ي ناتمام»، كه كل آن گفتگوي بنوعزيزي بود با او، درآمد ديدم ديگر حوصله‌ي خواندن آن حرف‌ها را ندارم. اما باز آرزو داشتم ببينمش: مسكوب كه فقط در ادبيات و هنر، در بحث و فحص خلاصه نمي‌شد.

از زبان انوشيروان گنجی پور در دبش