من پشتکار دوستان دست-اندر-کار هزارتو را تحسين می کنم ولی هر بار اين مجموعه شماره ديگری منتشر می کند از خود می پرسم چرا اين موضوع خاص؟ و بعد: هيچ گونه رابطه ای بين موضوع و سوابق مطالعاتی آن و دستکم جامعه ايرانی برقرار شده است؟
هزارتو خوب است. در حد خواندنی های اتوبوسی. لذتی دارد برای صرف خواندن. بد هم نيست اگر به همين لذت هم خواننده خود را برساند. اما به ميرزا هم سر ميز چای و قهوه ای که با هم در لندن خورديم گفتم که اين کار را با اين همتی که بدرقه اش می کنيد بايد سنگين تر بگيريد. يعنی دو کلمه هم تحقيق داشته باشد. در وضع موجودش عمدتا مطالب امپرسيونيستی است. به قول علما استحسانی است. ادبيات اش بيشتر است تا جامعه شناسی اش. شايد پسند من ديگر است ولی گمان ام بر اين است که هزارتو بدون اينکه خارخار تاملی در خواننده ايجاد کند خواندنی وقت فراغت تهيه می کند. و نمونه ای از آندست روزنامه نگاری وبستانی که بهتر است نمونه بهترين کار ممکن شناخته نشود. زيرا ادامه مجلات کاغذی يکی دو نسل پيش، روی وب است. اما مجله اينترنتی نيست. مجله امروز نيست. يا نيست چنانکه بايد.
نمونه را در همين باب سفر: هيچ اشاره ای به سير و سلوک و سالکان و مسافران عرفان ايران نيست؛ هيچ بحثی از سفر آفاقی و انفسی نيست. خب اينها از شمار مسائل کلاسيکيه هستند. در باره دنيای امروز چطور؟ چرا ملل دنيا سفر می کنند؟ چرا ايرانی ها سفر نمی کنند برای تماشای جهان؟ ايرانی های مسافر در بعد از انقلاب کيان اند؟ فرهنگ و ضدفرهنگ توريسم کجاست؟ آيا ما ايرانی ها مردم کنجکاوی برای شناخت جهان هستيم؟ آيا ادبيات سفر ما لاغر است يا فربه است؟ و اگر لاغر است به چه معنا بايد گرفته شود؟ اصلا ما وقتی در باره سفر می نويسيم بيشتر به چه چيزهايی توجه می کنيم؟ سفرنامه های قاجاری ما چه می گويد و سفرنامه های معاصرتر مان چه از حال و هويت و نگاه ما برملا می کند؟ و آخر هم اينکه بر سر حق سفر که از حقوق پايه آدمی است چه آورده ايم؟ در دنيايی که بر اساس سفر بنياد شده است جای ما کجاست؟ و بشمار از اين شمار.
نمی شود مجله درآورد و به مسائل اساسی موضوع نيم نگاهی هم نينداخت. يعنی مجله را بر اساس انضمامی بودن مسائل اش بايد سنجيد. يعنی تعلقات ايرانی اش. و البته بايستگی های دانشورانه اش. تا مثل فوت عظيم بحث امپراتوری – شماره پيش- نشود که نگريستن در آرای آنتونيو نگری را که اساس تازه ترين و مهمترين بحثهای امپراتوری است يکسره به دست غفلت سپرده بود. هزارتو می تواند مجله درخشانی باشد وقتی دست کم طرحی از مسائل اساسی هر موضوع که در آن ورود می کند به دست دهد. به نيازی پاسخ گويد و از نيازی مايه گيرد. وگرنه همواره در حاشيه خواهد ماند.
