عبرتهای سه گانه از تحولات اخير ايران

غيرممکن است بتوان در باره ايران پيش بينی کرد. خيلی ها چنين کرده اند و در خيلی از موارد پيش بينی هاشان غلط از کار درآمده است. ضمن آنکه کارتهايی قوی هم در بازی وجود دارد. مثل تغييرات غير منتظره در سياست خاورميانه ای آمريکا از يک سو و دستهای پنهان امام زمان در سوی ديگر.

با اينهمه از تحولات اخير ايران می توان سه نکته را آموخت:

اول: طراحان هجوم به عراق بايد توجه بيشتری به تاثير اين هجوم بر ايران داشته باشند. چنانکه آشکار شده است حذف صدام و اشغال عراق مستقيم يا غيرمستقيم به افزايش نفوذ منطقه ای ايران انجاميده است؛ تمايل ايران را برای به دست آوردن سلاح اتمی بيشتر کرده است تا تهديدهای منطقه ای را از خود دور کند؛ و قدرت فشار بر ايران را محدود کرده است.

دوم: يک مقايسه بين ايران و کشورهای عربی دوگانگی يی را نشان می دهد برای آنها که می خواهند آزادی سياسی بيشتری در خاورميانه ببينند. گذشته از ترکيه، ايران قطعا به مرحله به دست آوردن آزادی سياسی واقعی نزديکتر از هر کشور مسلمان ديگر در منطقه است.

اين موضوع تا حدی به اين بر می گردد که ايران يک انقلاب اسلامی داشته است.

راه آزادی سياسی در مصر و الجزاير و عربستان سعودی و سوريه ممکن است کاملا در همان مسير خطرناک قرار داشته باشد. اما نزاع سياسی در ايران نشان داد که برآمدن از اين مرحله وظيفه دشوار و خسته کننده ای است که ممکن است 25 سال برای تکميل آن زمان لازم باشد. گزينه جايگزين در جهان عرب ممکن است همان ديکتاتوری آشنايی باشد که آنهمه مبارزات اسلامگرايانه را تغذيه کرده است.

سوم: گرايش سياستمداران و رسانه های غربی به تمرکز بر ايدئولوژی در خاورميانه به جای توجه به تحليل های سياسی، تصويری ساده انگارانه و ناکامل از آنچه واقعا در حال اتفاق افتادن است به دست می دهد. ايدئولوژی ها ممکن است به اندازه کافی واقعی باشند. اما آنها محصول ابزارسازی در رقابت نخبگان و حکومتهايند تا با اين ابزار قدرت را به دست آورند يا آن را حفظ کنند.

اين ماجرا هميشه همين طور بوده است و آمريکا و بريتانيا بايد اين را بدانند. زيرا در نيم قرن گذشته آنها کمتر از ديگران در پروردن و به خدمت گرفتن ايدئولوژی ها در خاورميانه نقش نداشته اند.

———–
بخش پايانی گزارش تحليلی سفر يک روزنامه نگار / مشاهده گر دقيق به نام تام پورتئوس؛ نسخه انگليسی گزارش هم چاپ شده در مجله معتبر پراسپکت – نوشته پورتئوس از بهترين گزارشهايی است که در باره ايران پس از روی کار آمدن دولت جديد خوانده ام